Dutch columns – Brutaal, Niet in de rij, Trots, Autoritair

The following columns about life and business in Russia were written by Jeroen Ketting in 2007 for Financieel Dagblad (Feuilleton).
Columns Financieel Dagblad

Butaal

Mijn taxi staat muurvast op een grote rotonde in het centrum van Moskou. Voor ons racet een auto met een noodgang diametraal over deze rotonde om de file te omzeilen, vlak langs een verkeersagent die nauwelijks acht slaat op deze grove verkeersovertreding. Dit aanziend kan mijn taxi-chauffeur zich niet meer bedwingen en draait voorzichtig de rotonde op om onopgemerkt ook dwars over te steken. Als hij wordt aangehouden vraagt hij de agent waarom hij wel wordt bestraft en zijn voorganger niet. De agent antwoordt dat de eerste bestuurder duidelijk haast had, getuige de grote snelheid en onbekommerdheid waarmee hij de rotonde over scheurde. ‘Maar jij’, zo richt de diender zich tot de verbouwereerde chauffeur, ‘kijkt eerst of ik je niet in de gaten heb en probeert het dan stiekem’, waarop hij grijnzend zijn bonnenboekje tevoorschijn haalt.

Deze situatie is typerend voor Rusland, waar de brutalen niet de halve maar de hele wereld hebben en waar de interpretatie van de regel belangrijker is dan de regel zelf. Zo zijn in het Jeltsin-tijdperk de grote Russische vermogens ontstaan bij ondernemers die zelfverzekerd gebruikmaakten van de gigantische mogelijkheden.

Met het heengaan van Boris Jeltsin is er een einde gekomen aan het tijdperk van wetteloosheid. Nog steeds is echter bij het sluiten van een contract de intentie belangrijker dan de letterlijke tekst; niet wegens slechte wil, maar omdat de Rus zich direct wil kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Het is heerlijk om na een paar dagen Nederland terug te keren in Rusland, waar niet de regeltjes maar het gezond verstand en het echte leven de dienst uitmaken.

Niet in de rij

‘Je kunt beter honderd vrienden hebben dan honderd roebel.’ Dit is een Russisch gezegde dat elke Russische zakenman onderschrijft. In een land waar de maatschappe-lijke instanties en overheidsinstellingen nog steeds zwak zijn, is het belangrijk om je eigen wereld te scheppen. Ik noem dat de “microkosmos”, en moet na veertien jaar Rusland constateren dat ook ik een microkosmos schiep waarin alles in een handomdraai wordt opgelost.

Via vrienden en vrienden van vrienden kom je overal terecht. Snel je werkvergunning ontvangen zonder rijen, bij de juiste arts binnenstappen zonder wachtlijsten, de juiste productielocatie en zakenpartner vinden: je regelt alles binnen je microkosmos. Die stelt mij in staat om mijzelf, mijn bedrijf en onze klanten probleem-loos door het Russische leven heen te loodsen.

De microkosmos kan van een praktisch huis-tuin-en-keuken gehalte zijn maar ook allesomvattend, zoals die van Gazprom, ’s werelds grootste gasbedrijf. Dit bedrijf heeft een eigen bank, verzekeringsmaatschappij, mediaholding en vormt als het ware een staat binnen de staat. Ook de Russische president Poetin oefent zijn macht uit vanuit een microkosmos. Alle mensen in en rond het Kremlin, maar ook de gouverneurs van afgelegen gebieden, zijn door hem gekozen uit zijn eigen beproefde loyale netwerk.

Elke microkosmos functioneert volgens eigen regels en systemen en alhoewel Rusland voor het oog van de buitenstaander vaak een ongeorganiseerde indruk wekt, is het herkennen van de microkosmos en het begrijpen van het systeem volgens welke deze functioneert, een belangrijke stap om Rusland te begrijpen.

Trots

Volgens goede traditie zit ik met Russische vrienden rond de keukentafel te discussiëren over Rusland. Er is goed gegeten en het gebruikelijke glaasje wodka heeft niet ontbroken. Er klinkt een zekere onvrede door: ‘Waarom heeft Rusland zo’n bureaucratie?’ ‘Waarom doen de rijken niet meer voor hun land?’ en ‘Waarom kunnen wij geen normale wegen bouwen?’ Ook ik draag mijn steentje bij, maar op het moment dat mijn kritiek het bewustzijn van mijn vrienden bereikt, raken ze lichtelijk geërgerd. Het is net als de man die klaagt over zijn vrouw. Zelf mag hij over haar minpunten vertellen maar als de buurman dat doet, is het foute boel. Mijn vrienden waren gekwetst in hun trots, een typisch Russische eigenschap. Trots op het land en trots op de Russische ziel.

Het is belangrijk om met deze trots rekening te houden. In Rusland vertellen dat wij het in Nederland beter weten en beter doen, werkt averechts. En bovendien is het ook niet altijd waar. Russen hebben een hoge pet op van Nederland en herinneren zich goed dat Tsaar Peter de Grote Nederlandse scheepstimmerlieden naar Rusland haalde. Het beste verkoopargument dat ik de afgelopen jaren heb kunnen bedenken, is Russen in Nederland te laten zien wat wij te bieden hebben. Een Nederlandse boerderij of fabriek, maar ook de Deltawerken en Schiphol en zelfs de 17de-eeuwse molens van de Zaanse Schans zijn voldoende om de Rus ervan te overtuigen met Nederland in zee te gaan.

Ik leg dus niet meer uit dat de wegen in Nederland beter zijn dan in Rusland. Al rijdend over de A1 naar Apeldoorn begrijpt de Rus die naast me in de auto zit te snurken, het zelf hartstikke goed.

Autoritair

Een klant die vers vanuit Nederland op mijn kantoor in Moskou is aangeland, zit met verbazing te kijken hoe ik mijn werknemers instructies geef. Zij vraagt me waarom ik, in haar ogen, zo autoritair met mijn werknemers omga. ‘Autoritair?’, roep ik haar toe. ‘Volgens mij ben ik gewoon duidelijk.’ Maar natuurlijk begrijp ik wel wat mijn gast bedoelt. Ik leg uit dat Russen sterk en duidelijk leiderschap prefereren en dat de Nederlandse overlegcultuur aan hen niet is besteed.

Op het werk moet de baas alles weten en kunnen, en een paternalistische verantwoordelijkheid voor de werknemers dragen. Ook als volk verkiezen de Russen een sterke autocratische boven een zwakke democratische leider. Stalin en Poetin behoren tot de populairste leiders aller tijden.

Daar waar in Nederland op verschillende niveaus beslissingen genomen worden, beslist bij Russische bedrijven de directeur bijna alles en is het mandaat van het middenmanagement beperkt. Beslissingen kosten dus meer tijd en wanneer Nederlanders zakendoen met het Russische middenkader, creëert dit vaak ergernis aan Nederlandse kant en onzekerheid aan de kant van de Rus. Dit is een Russische realiteit die niet snel zal veranderen, maar waarmee prima te werken is als je er rekening mee houdt.

Later tijdens de lunch tracht mijn klant al vijftien minuten geërgerd met haar arm omhoog de aandacht van de serveerster te trekken. Wanneer ik de serveerster direct aan tafel krijg door één keer met autoritaire stem ‘devuschka’ (juffrouw) te roepen, moet mijn bezoek toegeven dat ‘duidelijk zijn’ in Rusland toch wel handig is.

Sign up for our newsletter

Share this article